Campana zaharren historia
Azken mendeetan, euskaldunon bizitzan campanak garrantzi handia izan dute. XVII. mendean, zirka ekintzak direla eta, bestelako ermitak desagertu ziren, politika eta ekonomiari lotutako arrazoiak direla medio.
Bi alderdi nagusi izan genuen: batetik, behin eta berriz ermitak mantentzeko ahaleginak; bestetik, campanak hurbileko etxebizitzetan kokatzea, bizilagunek komunikatzeko behar legez. Antxon Agirre Sorondok, historian zehar, 1520. urteko campana zaharrena Oñatin dagoela azaldu zuen. Gainera, Altzako bat, 1299. urtean inskripzioa duelako, are zaharragoa izango litzateke.
Gaditan, campaneroa izatea ohore bat zen eta tradizioz, San Engracia ermita Aizarna Zestoan, ardi baten bitartez ekarri zen campana. Baina gaur egun, benetan iruditzen zaie udy egonaledun, San Lorenzo zein ermita batetik campana jaitsi egin dutela.
